Cellulit, czyli powierzchowna lipodystrofia, jest wynikiem zmian w strukturze tkanki tłuszczowej. Tkanka tłuszczowa to komórki magazynujące tłuszcz. Czasem toksyny i woda nie są prawidłowo usuwane z organizmu, tworząc złogi tłuszczowe, które nadają skórze nierówny, pofałdowany wygląd – to właśnie tzw. skórka pomarańczowa. Cellulit dotyka niemal wyłącznie kobiety. W tym artykule wyjaśniamy, dlaczego cellulit jest problemem typowo kobiecym, jak dochodzi do jego powstawania oraz jakie są trzy rodzaje cellulitu.
Dlaczego kobiety są bardziej narażone na cellulit niż mężczyźni?
Jak już wspomnieliśmy, cellulit jest problemem niemal wyłącznie kobiecym. Wyjaśnia to kilka czynników. Przede wszystkim ciało kobiety zawiera dwa razy więcej adipocytów[1], niż ciało mężczyzny. Adipocyty to komórki odpowiedzialne za magazynowanie tłuszczu, zlokalizowane głównie w okolicach ud, pośladków i bioder, czyli w miejscach najbardziej narażonych na cellulit.
Ponadto organizm kobiety podlega znacznie większym wahaniom hormonalnym niż organizm mężczyzny. Okresy intensywnej aktywności hormonalnej, takie jak dojrzewanie, ciąża, karmienie piersią, menopauza czy menstruacja, sprzyjają odkładaniu się tłuszczu ze względu na wzrost produkcji estrogenów. Kobiecy organizm jest bowiem zaprojektowany do gromadzenia rezerw tłuszczowych w kluczowych momentach życia – z myślą o ewentualnej ciąży i karmieniu piersią. U mężczyzn mechanizm ten oczywiście nie występuje.
Kolejny aspekt, który pomaga zrozumieć, dlaczego kobiety są znacznie bardziej narażone na cellulit niż mężczyźni, dotyczy budowy adipocytów – komórek odpowiedzialnych za magazynowanie tłuszczu. O ile u mężczyzn adipocyty są nieliczne, małe i ściśle ze sobą powiązane, o tyle u kobiet są one naturalnie liczne, bardzo rozciągliwe i luźno upakowane. Ryzyko rozszerzania się i zlepiania tych komórek tłuszczowych jest zatem wyższe u kobiet.
Ostatnia kwestia: cellulit jest bardziej widoczny u kobiet niż u mężczyzn. Zjawisko cellulitu zaczyna się głęboko, pod skórą. Ponieważ jednak skóra kobiet jest cieńsza niż skóra mężczyzn, złogi tłuszczowe tworzące się w tkankach są łatwiej widoczne przez skórę właściwą. Dodatkowo różnica w owłosieniu ciała między kobietami a mężczyznami wpływa na widoczność nierówności na powierzchni skóry.
Struktura podskórna u kobiety
Aby zrozumieć, jak powstaje cellulit, warto poznać budowę skóry. Skóra jest narządem złożonym z 3 warstw: naskórka, skóry właściwej i tkanki podskórnej[2].
Naskórek to powierzchowna warstwa skóry – ta, którą widzimy. Skóra właściwa to warstwa pośrednia, a tkanka podskórna to warstwa najgłębsza. Aby zrozumieć zjawisko cellulitu, należy przyjrzeć się właśnie tej najgłębszej warstwie – tkance podskórnej. Jest ona zbudowana z tkanki tłuszczowej, przez którą przebiegają naczynia krwionośne i nerwy. Pełni kilka ważnych funkcji:
- Chroni kości i ścięgna
- Kształtuje sylwetkę, pełniąc rolę morfologiczną
- Reguluje temperaturę ciała, działając jako izolator termiczny
- Pełni funkcję energetyczną – magazynuje tłuszcz
Skupimy się szczególnie na energetycznej roli tkanki podskórnej. Narząd ten zbudowany jest z tkanki tłuszczowej, której grubość różni się w zależności od osoby i lokalizacji. Na przykład u kobiet jest ona naturalnie grubsza w okolicach ud i pośladków, a cieńsza na kolanach czy łokciach. Tkanka podskórna zawiera komórki tłuszczowe zwane adipocytami.
Adipocyty to komórki wyspecjalizowane w magazynowaniu tłuszczu w postaci trójglicerydów. Mogą być brązowe („wielokomorowe”) lub białe („jednokomorowe”). Ich liczba wzrasta od urodzenia i gwałtownie zwiększa się w okresie dojrzewania. Adipocyty są 8 razy większe od przeciętnej komórki ludzkiej. Mają zdolność do powiększenia swojej objętości 50-krotnie – mówimy wtedy o fazie hipertroficznej. Po osiągnięciu maksymalnej wielkości mogą się namnażać – to faza hiperplastyczna. To właśnie w tkance podskórnej tworzą się złogi tłuszczowe, które – jak zobaczymy – są odpowiedzialne za powstawanie cellulitu.
Jak powstaje cellulit?
Cellulit jest wynikiem nadmiernego gromadzenia tłuszczu w adipocytach. Nasz organizm potrzebuje tłuszczu do prawidłowego funkcjonowania – to właśnie tłuszcz dostarcza mu energii. Tłuszcz jest magazynowany w tkance podskórnej, w tkance tłuszczowej zawierającej adipocyty. Tłuszcze dostarczane organizmowi wraz z pożywieniem są gromadzone w adipocytach, skąd następnie są przekształcane w energię. Ten proces magazynowania nazywamy lipogenezą. W trakcie lipogenezy, aby pomieścić cały tłuszcz, adipocyty powiększają się lub – gdy osiągną maksymalną wielkość – namnażają. Przypomnijmy, że adipocyt jest 8 razy większy od zwykłej komórki i może powiększyć swoją objętość 50-krotnie[3].
Aby optymalnie funkcjonować i zaspokajać zapotrzebowanie energetyczne, organizm czerpie następnie z tych rezerw tłuszczowych – proces ten nazywamy lipolizą. Podczas lipolyzy adipocyty opróżniają się całkowicie lub częściowo, ale nie są niszczone. Jeśli adipocyty namnożyły się, by magazynować więcej tłuszczu, nie znikną już nigdy, lecz mogą zostać opróżnione. Mówimy wtedy o adipocytach atroficznych.
Powstawanie cellulitu jest wynikiem zaburzenia równowagi między lipogenezą a lipolizą. Gdy ilość tłuszczu zgromadzonego w adipocytach przekracza ilość tłuszczu zużywanego przez organizm, komórki tłuszczowe nieustannie się powiększają i namnażają. To właśnie te liczne i rozrośnięte adipocyty tworzą złogi tłuszczowe oraz widoczne na powierzchni skóry nierówności – na poziomie naskórka.
Rodzaje cellulitu
Cellulit jest zatem związany z namnażaniem i deformacją adipocytów w tkance podskórnej. Należy jednak wyróżnić 3 główne rodzaje cellulitu[4], które mogą występować osobno lub łącznie.
Cellulit wodny
Cellulit wodny jest znany jako cellulit kobiet „szczupłych” – nazywany jest również hydrolipodystrofią lub cellulitem naciekowym. Ten rodzaj cellulitu wiąże się z zaburzeniem odprowadzania wody z organizmu. Wchłonięta woda zalega w tkankach, gromadzi się i utrudnia prawidłowy przepływ krwi oraz limfy między komórkami tłuszczowymi, uniemożliwiając odprowadzanie ich zawartości. Nadmierne przepełnienie tkanek powoduje obrzęki, blokuje uwalnianie tłuszczu i toksyn, co prowadzi do pojawienia się nierówności na powierzchni skóry.
Zatrzymywanie wody, podobnie jak wywoływany przez nie cellulit, jest problemem dotykającym w przeważającej mierze kobiety. Zjawisko to może być spowodowane przez kilka czynników:
- Długotrwałe przebywanie w pozycji siedzącej lub stojącej
- Przyjmowanie niektórych leków
- Hormonalne środki antykoncepcyjne
- Ciąża i karmienie piersią
- Niedobory pokarmowe (magnez, witaminy…)
- Odwodnienie
- Upał
- Menstruacja
- Dieta zbyt bogata w sól
- Dziedziczne problemy z żyłami
Cellulit wodny rozpoznaje się po towarzyszących mu obrzękach i miękkości w dotyku. Występuje głównie na łydkach, kolanach, kostkach i udach.
Cellulit tłuszczowy
Cellulit tłuszczowy, zwany również lipodystrofią tłuszczową, to kolejna forma cellulitu bardzo powszechna u kobiet. Ten rodzaj cellulitu występuje głównie u kobiet z nadwagą. Termin „tłuszczowy” pochodzi od słowa „adipoza”, definiowanego jako „stan chorobowy spowodowany nadmiernym nagromadzeniem tłuszczu w tkance łącznej”. W praktyce cellulit tłuszczowy wynika z nadmiernego gromadzenia adipocytów w tkance podskórnej.
Gdy spożywamy więcej tłuszczu, niż jesteśmy w stanie spalić każdego dnia, adipocyty deformują się, osiągając maksymalną wielkość, by pomieścić coraz więcej tłuszczu. Gdy to nie wystarcza, tworzą się nowe adipocyty, które dołączają do poprzednich. Stopniowo przepełnione komórki tłuszczowe zagęszczają się i blokują krążenie krwi oraz limfy. W tkankach gromadzą się toksyny. To nagromadzenie adipocytów i toksyn tworzy złogi odpowiedzialne za nierówności widoczne na powierzchni skóry.
Cellulit tłuszczowy łatwo rozpoznać: jest widoczny przez cały czas, ale staje się jeszcze bardziej wyraźny po uszczypnięciu skóry. Ten rodzaj cellulitu jest miękki i niebolesny. Cellulit tłuszczowy występuje głównie na udach, brzuchu, biodrach i pośladkach.
Cellulit włóknisty
Cellulit włóknisty, czyli fibrolipodystrofia, jest zaawansowaną postacią dwóch wcześniej opisanych rodzajów cellulitu. To wynik długotrwałego cellulitu, obecnego od wielu lat. Cellulit włóknisty jest konsekwencją fibrynozy. Adipocyty otoczone są włóknami kolagenowymi, normalnie cienkimi i elastycznymi. U kobiet, które już mają cellulit, nie uprawiają żadnej aktywności fizycznej i nie stosują zbilansowanej diety, włókna kolagenowe mają tendencję do namnażania się, grubienia i twardnienia. Adipocyty zostają wówczas uwięzione, tłuszcz pozostaje zmagazynowany i nie może być już wykorzystywany przez organizm podczas lipolyzy. To stwardnienie włókien kolagenowych i niemożność odprowadzenia komórek tłuszczowych prowadzi do pojawienia się nierówności w postaci cellulitu włóknistego.
Podczas gdy cellulit wodny i tłuszczowy są bezbolesne i miękkie w dotyku, cellulit włóknisty jest twardy i często bolesny. W najbardziej zaawansowanych przypadkach skóra może nawet przybrać czerwonawy lub fioletowy odcień. Cellulit włóknisty występuje głównie na pośladkach i udach. Jest to najtrudniejszy do zlikwidowania rodzaj cellulitu.
Kobiety dotknięte cellulitem mogą zmagać się z kilkoma jego rodzajami jednocześnie – to zjawisko cellulitu mieszanego. Aby się go pozbyć, konieczne będzie zastosowanie rozwiązań dopasowanych do każdego rodzaju cellulitu.
Choć cellulit jest zjawiskiem bardzo powszechnym, ściśle związanym z funkcjonowaniem kobiecego ciała, możliwe jest jednak pozbycie się go dzięki odpowiednim nawykom żywieniowym, aktywności fizycznej i ukierunkowanej pielęgnacji.
[1] Źródło: tkanki łączne i tkanki tłuszczowe – medycyna, Université Sorbonne
[2] Źródło: skóra – Futura Santé
[3] Źródło: tkanka tłuszczowa – Biologie de la peau
[4] Źródło: cellulit (lipodystrofia) – Wikipedia