Zrozumieć związek między retencją wody a cellulitem

Cellulit występuje w trzech formach: tłuszczowej, włóknistej i wodnej. Ta ostatnia forma, nazywana również cellulitem obrzękowym lub hydrolipodystrofią, jest związana z retencją wody, czyli zatrzymywaniem wody w organizmie. Retencja wody i cellulit często idą więc w parze, choć nie są tym samym. W tym artykule wyjaśniamy, czym jest retencja wody, jakie są jej przyczyny, jak wpływa na pojawienie się cellulitu, jak sprawdzić, czy ten problem Cię dotyczy, i wreszcie – jak go ograniczyć.

Czym jest retencja wody?

„Retencja” jest definiowana w słowniku jako „nadmierne gromadzenie się w organizmie substancji, które normalnie powinny zostać usunięte”. Medycznym terminem określającym to zjawisko jest „obrzęk”. Obrzęk oznacza „opuchnięcie tkanki spowodowane nagromadzeniem płynu, który przenika do różnych tkanek. Obrzęk najczęściej obserwuje się na dłoniach, rękach, stopach, kostkach i nogach”. Retencja wody to więc nadmierne gromadzenie się wody, a szerzej — płynów, w organizmie.[1]

Zazwyczaj woda stanowi około 65% naszej całkowitej masy ciała, jednak u osób dotkniętych retencją wody ten odsetek może znacząco wzrosnąć. Organizm jest bowiem naturalnie zaprogramowany, by na bieżąco usuwać wodę, a nie ją magazynować. Woda pochodzi z pożywienia i jest usuwana dzięki różnym wydzielinom organizmu (mocz, pot, oddychanie…). Średnio każdego dnia wydalamy 2,5 litra wody: z moczem (1 litr), potem (75 centylitrów), oddechem (50 centylitrów) i kałem (100 mililitrów). Specjaliści ds. zdrowia szacują, że w typowych warunkach, czyli przy umiarkowanym klimacie i przeciętnej aktywności fizycznej, osoba dorosła powinna wypijać 1,5 litra wody dziennie. Pozostały litr potrzebny do zachowania równowagi między wodą przyjmowaną a wydalaną pochodzi z pożywienia.

W organizmie nieobjętym retencją wody wchłonięta woda pokonuje następującą drogę: po dostaniu się do jelit jest albo bezpośrednio wydalana z kałem, albo wchłaniana przez komórkę ściany jelita. Następnie trafia do krwi, a potem do wątroby. Tam zostaje wchłonięta przez wątrobę lub kontynuuje swoją drogę we krwi. W tym momencie woda może zostać przejęta przez komórkę naszego ciała albo dotrzeć do nerek i zostać wydalona z moczem.[2]
Jeśli woda trafia do komórki, system ciśnienia pozwala jej następnie się z niej wydostać i wrócić do krwi lub układu limfatycznego, aby została usunięta. Jednak u osób skłonnych do retencji to ciśnienie nie jest wystarczające: woda opuszcza komórkę, ale zalega w otaczającej tkance i nie zostaje wydalona — mówimy wtedy o retencji wody. Zwykle, ze względu na grawitację, zjawisko to dotyczy dolnych partii ciała: stóp, kostek i łydek. Jednak w niektórych przypadkach obrzęki mogą tworzyć się we wszystkich tkankach organizmu.

Jakie są przyczyny retencji wody?

Retencja wody nie zawsze jest zjawiskiem trwałym. Niektóre osoby są dotknięte nim sporadycznie — na przykład po zbyt długim pozostawaniu w tej samej pozycji, siedzącej lub stojącej, albo podczas upałów. W takich przypadkach zazwyczaj wystarczy zmienić pozycję, uruchomić mięśnie lub unikać wysokiej temperatury, aby woda została usunięta.

Istnieją jednak inne czynniki wyjaśniające długotrwałą retencję wody[3]:

• Niewydolność żylna: żyły nie są już w stanie prawidłowo transportować krwi ku górze
• Nieprawidłowo działający układ limfatyczny: ten układ, równoległy do układu krwionośnego, normalnie wchłania nadmiar zalegających płynów
• Zwiększona kruchość naczyń krwionośnych: jeśli ściany naczyń stają się zbyt cienkie, woda może przez nie przenikać i trafiać do tkanek
• Wahania hormonalne: okres dojrzewania, ciąża, menopauza, stosowanie antykoncepcji hormonalnej… To dlatego retencja wody dotyczy głównie kobiet
• Choroby serca, nerek i płuc
• Przyjmowanie niektórych leków, zwłaszcza stosowanych w leczeniu nadciśnienia
• Dieta zbyt bogata w sól: sól jest bowiem znana z tego, że zatrzymuje wodę w tkankach
• Nadwaga: tłuszcz zmagazynowany w adipocytach zaburza prawidłowe działanie układu krwionośnego i limfatycznego oraz utrudnia usuwanie płynów
• Brak aktywności fizycznej: aktywność fizyczna pomaga usuwać wodę oraz pobudza układ krwionośny i limfatyczny, przyspieszając krążenie

Jak retencja wody wpływa na pojawienie się cellulitu?

Jak widzieliśmy wcześniej, retencja wody to nagromadzenie wody w tkankach wynikające z problemu z naturalnym usuwaniem jej przez układ krwionośny i limfatyczny. Gdy woda gromadzi się przez dłuższy czas, tkanki puchną i stopniowo uciskają naczynia krwionośne oraz limfatyczne. Powstaje błędne koło: układ krwionośny i limfatyczny mają jeszcze większą trudność z odprowadzaniem płynów, które zaczynają gromadzić się coraz bardziej. Powodując obrzęk tkanek, woda wywołuje nierówny efekt na powierzchni skóry, czyli słynną „skórkę pomarańczową”!

Ten typ cellulitu jest miękki i niebolesny, a występuje głównie na łydkach i kostkach. Warto jednak zaznaczyć, że ten cellulit wodny często współwystępuje z cellulitem tłuszczowym, czyli związanym z nadmiarem tłuszczu w adipocytach. Powiększone przez tłuszcz adipocyty sprzyjają bowiem zastojowi wody w tkankach, zaburzając krążenie krwi i limfy. Skupiska adipocytów połączone z obrzękiem tkanek między komórkami nasilają pofałdowany wygląd powierzchni skóry. Jeśli występują oba te typy cellulitu, mówimy wtedy o cellulicie „mieszanym”.

Retencja wody a cellulit – czym się różnią?

Retencja wody i cellulit to nie to samo, choć często występują razem. Retencja wody oznacza gromadzenie się płynów w tkankach, o czym pisaliśmy wyżej. Cellulit to z kolei nierówny, pofałdowany wygląd skóry, czyli słynna „skórka pomarańczowa”. Gdy oba zjawiska się łączą, mówimy o cellulicie wodnym, opisanym powyżej. Jeśli zauważysz nietypowe lub utrzymujące się opuchnięcia, skonsultuj się z lekarzem.

Jak sprawdzić, czy masz retencję wody?

Retencja wody to częste zjawisko, szczególnie u kobiet. Może być przejściowa lub trwała. Oto główne objawy, które mogą wskazywać na retencję wody:

• Nagły i niewyjaśniony przyrost masy ciała: retencja wody może spowodować wzrost masy ciała nawet o 2 kilogramy w ciągu 24 godzin
• Obrzęki w okolicy nóg lub czasem całego ciała
• Uczucie sztywności, drętwienia lub ciężkości w nogach
• Miękki, niebolesny cellulit, często zlokalizowany w dolnych partiach ciała
• Swędzenie i jaśniejsza skóra
• Ślady, które pozostają na skórze po naciśnięciu zajętych obszarów

Objawy te mogą występować razem lub osobno i pojawić się w każdym wieku.

Jak ograniczyć retencję wody?

Jeśli retencja wody ma charakter przejściowy, zacznij od ustalenia jej przyczyny. Na przykład, jeśli pojawia się podczas przebywania w zbyt gorącym otoczeniu, postaraj się schłodzić, choćby pod chłodnym prysznicem. Jeśli retencja wody występuje po kilku godzinach spędzonych w tej samej pozycji, pamiętaj, by regularnie się ruszać i pobudzać mięśnie.

Jeśli natomiast retencja wody jest stała, wywołuje nieprzyjemne odczucia i sprzyja pojawieniu się cellulitu wodnego, często zaleca się kilka nawyków, które warto wprowadzić obok konsultacji z lekarzem:

• Pij odpowiednią ilość wody: pij wodę regularnie przez cały dzień – to prosty nawyk zdrowego stylu życia.
• Stosuj dietę ubogą w sól i cukry: ograniczanie soli i cukrów to jedno z ogólnych zaleceń dotyczących zbilansowanej diety.
• Stosuj masaż palper-rouler: ten rodzaj masażu jest stosowany w pielęgnacji skóry z widocznym cellulitem, także cellulitem wodnym. Aby wygodnie wykonać palper-rouler, możesz skorzystać z Metody Cellublue z bańką, która dzięki efektowi zasysania odtwarza ruch tego masażu.
• Przyjmuj odpowiednią pozycję: ze względu na grawitację woda ma tendencję do zalegania w dolnych partiach ciała. Dlatego warto codziennie unosić nogi na kilka minut – to jeden z często polecanych nawyków.
• Spożywaj urozmaicone produkty[4]: podstawą pozostaje zróżnicowana dieta z niewielką ilością soli. Niektóre składniki, takie jak akacja, czerwona winorośl, zielona herbata, guarana, karczoch, ogonki wiśni czy ananas, wchodzą w skład suplementów diety, dostępnych na przykład w kapsułkach antycellulitowych i napoju Celludrink. Przed rozpoczęciem kuracji zasięgnij porady lekarza lub farmaceuty, zwłaszcza jeśli przyjmujesz leki.
• Uprawiaj sport: regularna aktywność fizyczna to element zdrowego stylu życia. Jeśli dotyczy Cię retencja wody, zwykle nie zaleca się sportów o dużej intensywności uderzeń (np. aerobik, step, tenis…). Natomiast sporty wytrzymałościowe o niskim obciążeniu, takie jak jazda na rowerze, pływanie czy szybki marsz, są często polecanym wyborem. W razie wątpliwości poradź się lekarza.

Warto wiedzieć: jeśli mimo tych nawyków retencja wody nie zmniejsza się lub nie ustępuje, zalecamy konsultację z lekarzem, który pomoże zidentyfikować źródło problemu i w razie potrzeby zaproponuje odpowiednie leczenie.

[1] NHS CHOICES. Oedema (2016): http://www.nhs.uk/conditions/oedema/Pages/Introduction.aspx
[2] Ciało ludzkie: budowa i funkcje (2000) – C. Brooker
[3] Humanis (2016) – Retencja wody: definicja i przyczyny
[4] Mechanisms of Disease – Chronic Venous Disease (2006) – John J. Bergan

Najczęściej zadawane pytania

Jak rozpoznać, że mam retencję wody?

Na zatrzymywanie wody w organizmie może wskazywać kilka sygnałów: nagły i niewyjaśniony przyrost masy ciała, opuchnięcia nóg lub całego ciała, uczucie sztywności albo ciężkości, miękki i niebolesny cellulit, swędzenie skóry czy ślady, które pozostają po jej naciśnięciu. Objawy te mogą występować razem lub osobno.

Czy retencja wody zawsze jest trwała?

Nie. Może pojawiać się sporadycznie, na przykład po długim przebywaniu w tej samej pozycji albo podczas upałów. Wtedy zwykle wystarczy zmienić pozycję lub uruchomić mięśnie. Może też utrzymywać się przez dłuższy czas w związku z innymi czynnikami. Jeśli nie ustępuje, skonsultuj się z lekarzem.

Kiedy iść do lekarza z retencją wody?

Jeśli retencja wody jest stała, towarzyszą jej nieprzyjemne odczucia lub nie zmniejsza się mimo zdrowych nawyków, skonsultuj się z lekarzem – tylko on może ustalić jej przyczynę i zaproponować odpowiednie postępowanie.

Powiązane artykuły

• Zatrzymywanie wody w organizmie – jak to działa?
• Cellulit w ciąży: przyczyny i rozwiązania
• Zatrzymywanie wody: owoce i rośliny – co warto wiedzieć

Przydatne kategorie: Wszystko o cellulicie.