Cellulit, czyli powierzchowna lipodystrofia, wynika ze zmiany struktury tkanki tłuszczowej. Tkanka tłuszczowa to komórki, które magazynują tłuszcz. Czasami toksyny i woda w organizmie są słabiej usuwane, tworząc złogi tłuszczowe, które nadają skórze nierówny wygląd — to właśnie tzw. skórka pomarańczowa. Cellulit dotyczy niemal wyłącznie kobiet. W tym artykule wyjaśnimy, dlaczego cellulit jest problemem typowo kobiecym, jak powstaje to zjawisko i jakie są trzy główne rodzaje cellulitu.
Dlaczego kobiety są bardziej narażone na cellulit niż mężczyźni?
Jak już wspomnieliśmy, cellulit jest problemem niemal wyłącznie kobiecym. Wyjaśnia to kilka czynników. Przede wszystkim kobiece ciało zawiera dwa razy więcej adipocytów[1] niż ciało mężczyzn. Adipocyty to komórki odpowiedzialne za magazynowanie tłuszczu i znajdują się głównie w okolicach ud, pośladków oraz bioder, czyli w obszarach najczęściej dotkniętych cellulitem.
Ponadto kobiece ciało podlega większym wahaniom hormonalnym niż ciało mężczyzn. Okresy intensywnej aktywności hormonalnej, takie jak dojrzewanie, ciąża, karmienie piersią, menopauza czy nawet miesiączka, szczególnie sprzyjają magazynowaniu tłuszczu z powodu wzrostu produkcji estrogenów. Kobiecy organizm jest bowiem zaprojektowany tak, by gromadzić zapasy tłuszczu w ważnych momentach życia z myślą o ewentualnej ciąży i karmieniu piersią, co oczywiście nie dotyczy mężczyzn.
Kolejna kwestia, którą warto uwzględnić, by zrozumieć, dlaczego kobiety są znacznie bardziej narażone na cellulit niż mężczyźni, dotyczy budowy samych adipocytów, czyli komórek odpowiedzialnych za magazynowanie tłuszczu. Podczas gdy u mężczyzn adipocyty są mniej liczne, mniejsze i bardziej ze sobą połączone, u kobiet naturalnie występują adipocyty w dużej ilości, bardzo rozciągliwe i mniej zwarte. Ryzyko ich powiększania się i zlepiania jest więc u kobiet wyższe.
Ostatnia kwestia: cellulit jest bardziej widoczny u kobiet niż u mężczyzn. Zjawisko cellulitu zaczyna się głęboko pod skórą. Ponieważ jednak skóra kobiet jest cieńsza niż skóra mężczyzn, złogi tłuszczowe tworzące się w tkankach są łatwiej widoczne przez skórę właściwą. Dodatkowo różnice w owłosieniu między kobietami a mężczyznami również wpływają na widoczność nierówności na powierzchni skóry.
Budowa tkanki podskórnej u kobiet
Aby zrozumieć, skąd bierze się cellulit, warto poznać budowę skóry. Skóra to narząd złożony z 3 warstw: naskórka, skóry właściwej i tkanki podskórnej[2].
Naskórek to zewnętrzna warstwa skóry, ta widoczna gołym okiem. Skóra właściwa to warstwa pośrednia, a tkanka podskórna to warstwa najgłębsza. Aby zrozumieć zjawisko cellulitu, należy przyjrzeć się właśnie tej najgłębszej warstwie, czyli tkance podskórnej. Tkanka podskórna składa się z tkanki tłuszczowej, przez którą przebiegają naczynia krwionośne i nerwy. Pełni ona kilka funkcji:
- Chroni kości i ścięgna
- Nadaje sylwetce kształt, pełni funkcję morfologiczną
- Reguluje temperaturę ciała dzięki roli izolatora termicznego
- Pełni funkcję energetyczną, magazynując tłuszcz
Skupimy się przede wszystkim na energetycznej funkcji tkanki podskórnej. Narząd ten tworzy tkanka tłuszczowa, mniej lub bardziej gruba w zależności od osoby i miejsca na ciele. Na przykład u kobiet naturalnie bywa grubsza w okolicach ud i pośladków, a cieńsza na kolanach czy łokciach. Tkanka podskórna zawiera komórki tłuszczowe, zwane adipocytami.
Adipocyty to komórki przeznaczone do magazynowania tłuszczu w postaci trójglicerydów. Mogą być brunatne („multilokularne”) lub białe („unilokularne”). Ich liczba rośnie od urodzenia i wyraźnie zwiększa się w okresie dojrzewania. Adipocyty są 8 razy większe niż przeciętna komórka ludzka. Mogą zwiększyć swoją wielkość nawet 50-krotnie — mówi się wtedy o fazie hipertroficznej. Gdy osiągną maksymalny rozmiar, mogą zwiększać swoją liczbę — to faza hiperplastyczna. To właśnie w tkance podskórnej tworzą się złogi tłuszczowe, które, jak zaraz zobaczymy, odpowiadają za powstawanie cellulitu.
Jak powstaje cellulit?
Cellulit jest wynikiem zbyt dużego magazynowania tłuszczu w adipocytach. Aby organizm mógł prawidłowo funkcjonować, potrzebuje tłuszczów — to one dostarczają mu energii. Tłuszcze te są gromadzone w tkance podskórnej, w obrębie tkanki tłuszczowej zawierającej adipocyty. Tłuszcze dostarczane z pożywieniem są więc magazynowane w adipocytach, zanim zostaną przekształcone przez organizm w energię. Ten proces magazynowania nazywa się lipogenezą. W trakcie lipogenezy adipocyty mogą się powiększać, aby pomieścić całość tłuszczu, a gdy osiągną maksymalny rozmiar — namnażać się. Przypomnijmy, że adipocyt jest 8 razy większy od zwykłej komórki i może zwiększyć swój rozmiar 50-krotnie[3].
Aby działać optymalnie i zaspokajać nasze potrzeby energetyczne, organizm sięga następnie po te tłuszcze — to zjawisko nazywamy lipolizą. Podczas lipolizy adipocyty opróżniają się całkowicie lub częściowo, ale nie ulegają zniszczeniu. Jeśli więc adipocyty musiały się namnażać, by magazynować więcej tłuszczu, nie znikną już nigdy, choć mogą zostać opróżnione. Mówi się wtedy o adipocytach zanikowych.
Pojawienie się cellulitu jest wynikiem braku równowagi między lipogenezą a lipolizą. Jeśli ilość tłuszczu magazynowanego w adipocytach przewyższa ilość tłuszczu wykorzystywanego przez organizm, komórki tłuszczowe nieustannie się powiększają i namnażają. To właśnie te liczne i powiększone adipocyty tworzą złogi tłuszczowe oraz nierówności widoczne na powierzchni skóry, na poziomie naskórka.
Różne rodzaje cellulitu
Cellulit wiąże się więc z namnażaniem i deformacją adipocytów w obrębie tkanki podskórnej. Warto jednak rozróżnić 3 główne rodzaje cellulitu[4], które mogą występować osobno lub jednocześnie.
Cellulit wodny
Cellulit wodny jest znany jako cellulit kobiet „szczupłych”; bywa też nazywany hydrolipodystrofią lub cellulitem obrzękowym. Ten rodzaj cellulitu wiąże się z problemem z odprowadzaniem wody z organizmu. Zatrzymana woda zalega w tkankach, gromadzi się i utrudnia prawidłowe krążenie krwi oraz limfy między komórkami tłuszczowymi, co ogranicza ich drenaż. Nadmierne przeciążenie tkanek powoduje obrzęki, utrudnia usuwanie tłuszczu i toksyn, a w efekcie prowadzi do pojawienia się nierówności na powierzchni skóry.
Zatrzymywanie wody, podobnie jak związany z nim cellulit, to problem w zdecydowanej większości kobiecy. Zjawisko to może być wywołane przez kilka czynników:
- Długotrwałe siedzenie lub stanie w jednej pozycji
- Przyjmowanie niektórych leków
- Hormonalne środki antykoncepcyjne
- Ciążę i karmienie piersią
- Niedobory żywieniowe (magnez, witaminy…)
- Odwodnienie
- Wysoką temperaturę
- Miesiączkę
- Dietę zbyt bogatą w sól
- Dziedziczne problemy żylne
Cellulit wodny można rozpoznać po towarzyszących mu obrzękach i miękkości w dotyku. Najczęściej występuje na łydkach, kolanach, kostkach i udach.
Cellulit tłuszczowy
Cellulit tłuszczowy, nazywany również lipotrofodystrofią, to kolejna forma cellulitu bardzo często spotykana u kobiet. Ten rodzaj cellulitu występuje głównie u kobiet z nadwagą. Określenie „tłuszczowy” pochodzi od słowa „adipose”, które definiuje się jako „stan chorobowy wynikający z nadmiernego nagromadzenia tłuszczu w tkance komórkowej”. W praktyce cellulit tłuszczowy wynika z nadmiernego nagromadzenia adipocytów w tkance podskórnej.
Gdy spożywamy więcej tłuszczu, niż wydatkujemy na co dzień, adipocyty odkształcają się, by osiągnąć maksymalny rozmiar i móc zmagazynować jeszcze więcej tłuszczu. Kiedy to już nie wystarcza, powstają nowe adipocyty, które dołączają do poprzednich. Z czasem wypełnione komórki tłuszczowe zbijają się ze sobą i utrudniają krążenie krwi oraz limfy. Toksyny zaczynają gromadzić się w tkankach. To nagromadzenie adipocytów i toksyn tworzy złogi odpowiedzialne za nierówności widoczne na powierzchni skóry.
Cellulit tłuszczowy łatwo rozpoznać: jest widoczny cały czas, a po ściśnięciu skóry staje się jeszcze bardziej zauważalny. Ten rodzaj cellulitu jest miękki i bezbolesny. Najczęściej występuje na udach, brzuchu, biodrach i pośladkach.
Cellulit włóknisty
Cellulit włóknisty, czyli fibrolipodystrofia, to rozwinięta postać dwóch wcześniej opisanych rodzajów cellulitu. Jest efektem cellulitu obecnego od wielu lat. Cellulit włóknisty jest następstwem włóknienia. Adipocyty są otoczone włóknami kolagenowymi, które zwykle są cienkie i elastyczne. Jednak u kobiet, które już mają cellulit, nie uprawiają aktywności fizycznej i nie stosują zbilansowanej diety, włókna kolagenowe mają tendencję do namnażania się, grubienia i sztywnienia. Adipocyty zostają wtedy uwięzione, tłuszcz pozostaje zmagazynowany i nie może być wykorzystany przez organizm podczas lipolizy. To usztywnienie włókien kolagenowych i brak możliwości drenażu komórek tłuszczowych prowadzą do powstania nierówności w postaci cellulitu włóknistego.
Podczas gdy cellulit wodny i tłuszczowy są bezbolesne i miękkie w dotyku, cellulit włóknisty jest twardy i często bolesny. W bardziej zaawansowanych przypadkach skóra może nawet przybierać bardziej czerwony lub fioletowy odcień. Cellulit włóknisty najczęściej występuje w okolicach pośladków i ud. To rodzaj cellulitu najtrudniejszy do zredukowania.
U kobiet dotkniętych cellulitem może występować jednocześnie kilka jego rodzajów — to zjawisko cellulitu mieszanego. Aby odpowiednio dobrać rozwiązania, warto uwzględnić specyfikę każdego typu cellulitu.
Choć cellulit jest zjawiskiem bardzo powszechnym i ściśle związanym z funkcjonowaniem kobiecego organizmu, nadal można ograniczyć jego widoczność dzięki dobrym nawykom żywieniowym, aktywności fizycznej i odpowiednio dobranej pielęgnacji.
[1] Źródło: tkanki łączne i tkanki tłuszczowe – medycyna Sorbonne Université
[2] Źródło: skóra – Futura Santé
[3] Źródło: tkanka tłuszczowa – Biologie de la peau
[4] Źródło: cellulit (lipodystrofia) – Wikipedia