Cellulite, czyli lipodystrofia powierzchowna, wynika ze zmiany struktury tkanki tłuszczowej. Tkanka tłuszczowa to komórki magazynujące tłuszcz. Czasami toksyny i woda w organizmie nie są prawidłowo eliminowane i tworzą skupiska tłuszczu, które nadają skórze nierówny wygląd – to właśnie tzw. skóra pomarańczowa. Cellulite dotyka prawie wyłącznie kobiety. W tym artykule wyjaśnimy, dlaczego cellulite jest problemem typowo żeńskim, jak powstaje to zjawisko i jakie istnieją trzy typy cellulitu.
Dlaczego kobiety są bardziej narażone na cellulite niż mężczyźni?
Jak już wspomnieliśmy, cellulite to problem prawie wyłącznie żeński. Istnieje kilka czynników, które to wyjaśniają. Po pierwsze, organizm kobiety zawiera dwa razy więcej adipocytów[1] niż organizm mężczyzny. Te adipocyty to komórki odpowiadające za magazynowanie tłuszczu i znajdują się głównie w okolicach ud, pośladków i bioder – obszarów najczęściej dotkniętych cellulitem.
Ponadto organizm kobiety podlega większym wahaniom hormonalnym niż u mężczyzn. Okresy intensywnej aktywności hormonalnej, takie jak dojrzewanie, ciąża, laktacja, menopauza czy miesiączka, sprzyjają magazynowaniu tłuszczu ze względu na wzrost produkcji estrogenów. Organizm kobiety jest bowiem zaprogramowany do gromadzenia rezerw tłuszczu w ważnych okresach życia w celu ewentualnej ciąży i karmienia piersią – czego oczywiście nie dotyczy mężczyzn.
Innym ważnym czynnikiem wyjaśniającym, dlaczego kobiety są znacznie bardziej narażone na cellulite niż mężczyźni, jest struktura tych słynnych adipocytów – komórek odpowiadających za magazynowanie tłuszczu. O ile u mężczyzn adipocyty są nieliczne, małe i połączone ze sobą, u kobiet naturalnie adipocyty są liczne, bardzo rozciągliwe i niepakowane. Ryzyko rozszerzenia i skupiania się tych komórek tłuszczowych jest zatem wyższe u kobiet.
Ostatni punkt: cellulite jest bardziej widoczna u kobiet niż u mężczyzn. Zjawisko cellulitu zaczyna się głęboko, pod skórą. Jednak skóra kobiet jest cieńsza niż u mężczyzn, dlatego skupiska tłuszczu tworzące się w tkankach są łatwiej widoczne przez skórę właściwą. Ponadto różnica w owłosieniu między mężczyznami a kobietami wpływa również na widoczność cellulitu na powierzchni skóry.
Struktura podskórna u kobiety
Aby zrozumieć powstawanie cellulitu, należy poznać strukturę skóry. Skóra to narząd złożony z 3 warstw: naskórka, skóry właściwej i tkanki podskórnej[2].
Naskórek to powierzchowna warstwa skóry, którą widzimy. Skóra właściwa to warstwa pośrednia, a tkanka podskórna to warstwa głęboka. Aby zrozumieć zjawisko cellulitu, warto skupić się na najgłębszej warstwie – tkance podskórnej. Tkanka podskórna to warstwa złożona z tkanki tłuszczowej, przebiegającej przez naczynia krwionośne i nerwy. Pełni ona kilka funkcji:
- Chroni kości i ścięgna
- Określa sylwetkę osoby, pełni rolę morfologiczną
- Reguluje temperaturę ciała poprzez funkcję izolacji termicznej
- Funkcja energetyczna – magazynowanie tłuszczu
Skupimy się szczególnie na funkcji energetycznej tkanki podskórnej. Narząd ten zbudowany jest z tkanki tłuszczowej, o różnej grubości w zależności od osoby i lokalizacji. Na przykład naturalnie będzie grubsza w okolicach ud i pośladków, ale cieńsza na kolanach lub łokciach u kobiety. Tkanka podskórna zawiera komórki tłuszczu, zwane adipocytami.
Adipocyty to komórki przeznaczone do magazynowania tłuszczu w postaci trójglicerydów. Mogą być brązowe („wielokomórkowe”) lub białe („jednokomórkowe”). Ich liczba wzrasta od urodzenia i znacznie wzrasta w okresie dojrzewania. Adipocyty są 8 razy większe niż przeciętna komórka ludzka. Mają zdolność zwiększenia tej wielkości 50-krotnie, co określa się jako faza hipertroficzna. Po osiągnięciu maksymalnej wielkości mogą zwiększać swoją liczbę – to faza hiperplazji. To właśnie w tkance podskórnej tworzą się skupiska tłuszczu odpowiadające za cellulite.
Jak powstaje cellulite?
Cellulite wynika z nadmiernego magazynowania tłuszczu w adipocytach. Nasz organizm potrzebuje tłuszczu do prawidłowego funkcjonowania – to on dostarcza energię. Tłuszcz magazynowany jest w tkance podskórnej, w tkance tłuszczowej zawierającej adipocyty. Tłuszcz dostarczany przez naszą dietę jest gromadzony w adipocytach w oczekiwaniu na przekształcenie go w energię. Proces ten nazywa się lipogenezą. Podczas lipogenezy adipocyty mogą się powiększać lub, gdy osiągną maksymalną wielkość, się mnożyć. Pamiętajmy, że adipocyt jest 8 razy większy niż zwykła komórka i może zwiększyć swoją wielkość 50-krotnie[3].
Aby funkcjonować optymalnie i zaspokajać nasze potrzeby energetyczne, organizm czerpie z tych rezerw tłuszczu – to proces zwany lipolizą. Podczas lipolizy adipocyty opróżniają się całkowicie lub częściowo, ale nie są niszczone. Jeśli adipocyty muszą się mnożyć, aby magazynować więcej tłuszczu, nigdy nie znikną, ale mogą być opróżniane. Mówi się wtedy o adipocytach atroficznych.
Pojawienie się cellulitu jest wynikiem braku równowagi między lipogenezą a lipolizą. Jeśli ilość tłuszczu magazynowanego w adipocytach jest większa niż ilość tłuszczu wykorzystywanego przez organizm, komórki tłuszczowe stale się powiększają i mnożą. To właśnie te liczne i powiększone adipocyty tworzą skupiska tłuszczu i widoczne cellulity na powierzchni skóry, w warstwie naskórka.
Różne typy cellulitu
Cellulite wiąże się zatem z mnożeniem się i deformacją adipocytów w tkance podskórnej. Jednak należy rozróżnić 3 główne typy cellulitu[4], które mogą pojawiać się osobno lub w kombinacji.
Cellulite wodna
Cellulite wodna znana jest jako cellulite „szczupłych” kobiet, zwana również hydrolipodystrofią lub cellulitem infiltracyjnym. Ten typ cellulitu wiąże się z problemem w eliminacji wody z organizmu. Wchłonięta woda stagnuje w tkankach, gromadzi się i uniemożliwia prawidłową krążenie krwi i chłonki między komórkami tłuszczowymi w celu drenażu ich zawartości. To nadmierne zalewanie tkanek powoduje obrzęki, uniemożliwia mobilizację tłuszczu i toksyn, co prowadzi do pojawienia się cellulitu na powierzchni skóry.
Zatrzymanie wody, podobnie jak cellulite, które ono powoduje, to problem prawie wyłącznie żeński. Kilka czynników może spowodować to zjawisko:
- Długotrwała pozycja siedząca lub stojąca
- Przyjmowanie niektórych leków
- Hormonalne środki antykoncepcyjne
- Ciąża i laktacja
- Niedobory żywieniowe (magnez, witaminy…)
- Odwodnienie
- Ciepło
- Miesiączka
- Dieta zbyt bogata w sól
- Dziedziczne problemy żylne
Cellulite wodna rozpoznaje się po towarzyszących jej obrzękach i miękkości w dotyku. Zlokalizowana jest głównie na łydkach, kolanach, kostkach i udach.
Cellulite tłuszczowa
Cellulite tłuszczowa, zwana również lipodystrofią, to kolejna forma cellulitu bardzo rozpowszechniona u kobiet. Ten typ cellulitu występuje głównie u kobiet z nadwagą. Termin „tłuszczowa” pochodzi od słowa „adipose”, definiowanego jako „stan patologiczny określony nadmiarem tłuszczu w tkance łącznej”. Konkretnie, cellulite tłuszczowa wynika z nadmiernego nagromadzenia adipocytów w tkance podskórnej.
Gdy spożywamy więcej tłuszczu, niż wydajemy dziennie, adipocyty deformują się, aby osiągnąć maksymalną wielkość i mogły magazynować więcej tłuszczu. Gdy to nie wystarczy, tworzą się nowe adipocyty, które dodają się do poprzednich. Stopniowo powiększone komórki tłuszczowe się zagęszczają i uniemożliwiają krążenie krwi i chłonki. Toksyny gromadzą się wtedy w tkankach. To nagromadzenie adipocytów i toksyn tworzy skupiska odpowiadające za widoczny cellulite na powierzchni skóry.
Cellulite tłuszczową łatwo rozpoznać: jest widoczna przez cały czas, ale staje się jeszcze bardziej widoczna, gdy się ściśnie skórę. Ten typ cellulitu jest miękki i bezbolesny. Cellulite tłuszczową znajduje się głównie na udach, brzuchu, biodrach i pośladkach.
Cellulite włóknista
Cellulite włóknista, czyli fibrolipodystrofia, to ewolucja dwóch poprzednio wymienionych typów cellulitu. Jest to wynik starego cellulitu, zakorzenionego od kilku lat. Cellulite włóknista jest konsekwencją fibrozy. Adipocyty są otoczone włóknami kolagenu, normalnie cienkimi i elastycznymi. Jednak u kobiet, które już mają cellulite, nie uprawiają żadnej aktywności fizycznej i nie mają zbilansowanej diety, włókna kolagenu mają tendencję do mnożenia się, pogrubiania i sztywnienia. Adipocyty zostają wtedy uwięzione, tłuszcz pozostaje magazynowany i nie może być wykorzystywany przez organizm podczas lipolizy. To stwardnienie włókien kolagenu i niemożność drenażu komórek tłuszczowych powoduje pojawienie się cellulitu włóknistego.
Jeśli cellulite wodna i tłuszczowa są bezbolesne i miękkie w dotyku, cellulite włóknista jest twarda i często bolesna. W najbardziej zakorzenonych przypadkach skóra może nawet przybrać bardziej czerwoną lub fioletową barwę. Cellulite włóknista znajduje się głównie na pośladkach i udach. Ten typ cellulitu jest najtrudniejszy do wyeliminowania.
Kobiety dotknięte cellulitem mogą mieć różne typy cellulitu jednocześnie – to zjawisko cellulitu mieszanego. Aby się go pozbyć, należy zastosować rozwiązania dostosowane do każdego typu cellulitu.
Chociaż cellulite to zjawisko bardzo rozpowszechnione i ściśle związane z funkcjonowaniem organizmu kobiety, nadal możliwe jest pozbycie się go poprzez przyjęcie dobrych nawyków żywieniowych, sportowych i ukierunkowanych zabiegów.
[1] Źródło: tkanki łączne i tkanki tłuszczowe – medycyna Uniwersytet Sorbony
[2] Źródło: skóra – Futura Santé
[3] Źródło: tkanka tłuszczowa – Biologia skóry
[4] Źródło: cellulite (lipodystrofia) – Wikipedia